Białystok - Bohaterskie Podlasie - Odzyskiwanie Raju Utraconego...

Pomiędzy III i IV w. n.e na terenie obecnego dziedzińca pałacu Branickich powstaje najstarsza trwała osada w obrębie Białegostoku...

1316-1341 - legenda mówi, że książę Giedymin - zatrzymawszy się na polowaniu nad wartką rzeczką - zachwycił się okolicą i nazwał ją Białym Stokiem...

1547 - Białostockie Dobra przechodzą w ręce rodziny Wiesiołowskich - dworzan Zygmunta Augusta

1569 - Król Zygmunt II August inkorporował Podlasie do Korony - przez miasteczko zaczęła przebiegać granica między Koroną Królestwa Polskiego a Wielkim Księstwem Litewskim...

I szły króle Polskie na obronę Chrześcijan w dalekie kraje, król Władysław pod Warnę, a król Jan pod Wiedeń na obronę wschodu i zachodu.
Nigdy zaś króle i mężowie rycerscy niezabiérali ziem sąsiednich gwałtem, ale przyjmowali narody do braterstwa, wiążąc je z sobą dobrodziejstwem Wiary i Wolności.
I nagrodził im Bóg, bo wielki naród, Litwa, połączył się z Polską, jako mąż z żoną, dwie dusze w jedném ciele. A nie było nigdy przedtém tego połączenia Narodów. Ale potém będzie.
Bo to połączenie i ożenienie Litwy z Polską jest figurą przyszłego połączenia wszystkich ludów Chrześcijańskich, w imie Wiary i Wolności.
I dał Bóg królom Polskim i rycerzom Wolności, iż wszyscy nazywali się bracią, i najbogatsi i najubożsi. A takiéj Wolności nie było nigdy przedtém. Ale potém będzie.

Księgi narodu polskiego i pielgrzymstwa polskiego (fragment), Adam Mickiewicz źródło

1617-1626 - Wiesiołowscy fundują najstarszy zachowany Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny

1637 - śmierć Krzysztofa Wiesiołowskiego, Marszałka Wielkiego Litewskiego - przekazanie (testamentem) Białegostoku w granice Włości Tykocińskiej, a potem - do Rzeczypospolitej...

1661 - przekazanie Włości Tykocińckich i Białostockich Stefanowi Czarnieckiemu za zasługi w walce ze Szwedami...

przełom XVII i XVIII w - Włości przekazane córce Czarnieckiego i potem jej synowi - Stefanowi Mikołajowi Branickiemu, który przenosi siedzibę rodową z Branic do Białegostoku

XVII w - niezwykły rozwój miasta i okolic pod władaniem rodziny Branickich (koneksje polityczne i rodzinne Branickich - np Izabela Branicka z Poniatowskich). Powstaje niezwykły ogród w charakterze francuskim - tzw. Wersal Podlaski - realizowany wg wzoru Le Nôtre'a - nadwornego ogrodnika króla Ludwika XIV; projekty architektów takich jak - Tylman z Gameron, Pierre Ricaud de Tirregaille...

1745 - powstaje pierwsza w Polsce Wojskowa Szkoła Inżynierii i Budownictwa, założona przez Jana Klemensa Branickiego - oraz Szkoła Akuszerii i Szkółka Prafialna, a potem - Szkoła Podwydziałowa - podlegająca Uniwersytetowi Wileńskiemu...

1748 - Wzniesienie Pałacu Branickich. Staje się on centrum kultury, gdzie Franciszek Ksawery Branicki organizuje koncerty i spektakle - łącząc miasto z elitami warszawskimi, wileńskimi i petersburskimi. Przyjeżdzają zespoły z ważnych teatrów Europy (Włoch, Francji i Niemiec, Anglii, Holandii, Petersburga). Powstaje pierwszy stały teatr na Ziemiach Polskich OpernHaus (Komedialnia), oraz Szkoła Baletu...

1771 - Jan Henryk Klemm buduje pałacyk gościnny Branickich projektu Jana Zygmunta Deybela...

1784 - Wizyta króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w dniu imienin Izabelli Branickiej...

Chmury nad miastem rozpal w łunę
Uderz nam w serca złotym dzwonem
Otwórz nam Polskę, jak piorunem
Otwierasz niebo zachmurzone
Daj nam uprzątnąć dom ojczysty
Tak z naszych zgliszcz i ruin świętych
Jak z grzechów naszych win przeklętych
Niech będzie biedny ale czysty
Nasz dom z cmentarza podźwignięty
Ziemi, gdy z martwych się obudzi
I brzask wolności ją ozłoci
Daj rządy mądrych, dobrych ludzi
Mocnych w mądrości i dobroci
fragment wiersza Modlitwa z Kwiaty Polskie - Julian Tuwim źródło

1807 - Traktat w Tylży - Napoleon przekazuje Okręg Białostocki carowi, złożenie Aktu Poddaństwa Białostocczyzny wobec cesarza rosyjskiego

1807-1919 - następuje rusyfikacja ziem, a na początku XXw - również germaniazacja. Równolegle trwa Podziemna Edukacja Polska (około tysiąca ucznów, pełne wykształcenie podstawowe, potem studenci kontynuowali studia często na Uniwersytecie Wileńskim) źródło , Język Polski oficjalnie dopuszczany tylko w teatrach. Prace Stanisława Staszica oddziaływują. Zapoczątkował dyskusję o stanie kraju. źródło

ok. 1817-1823 - w Białostockim Gimnazjum Nr 1 działało stowarzyszenie „Promienistych” utrzymujące kontakty z wileńskimi Filaretami i Filomatami

XIX wiek - granica celna Rosji z Kongresówką spowodowała rozwój przemysłu włókienniczego i rzemiosła - wzrost wielonarodowej populacji miasta do ponad 100 tys

1859 - w Białymstoku urodził się Ludwik Zamenhof. Oprócz Polaków, Żydów, Rosjan i Niemców - mieszkali tu także Białorusini, Ukraińcy i Litwini, wielu wyznań - katolicy, prawosławni i ewangelicy, wyznawcy judaizmu i islamu. Stało się to natchnieniem Zamenhofa w pracy nad uniwersalnym językiem Esperanto...

1862 - powstaje linia kolejowa relacji Warszawa–Petersburg przechodząca przez Białystok, powstaje duży Dworzec Kolejowy

1905 - Pan Tadeusz (fragmenty) - inscenizacja w 50 rocznicę śmierci Mickiewicza w gmachu Resursy Obywatelskiej rozbudza chęć wsparcia Kultury Polskiej; poświęcenie Kościoła Farnego w Białymstoku (teraz obchodzi 100-lecie jako Katedra p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny)

1907 - powstaje Towarzystwo Miłośników Sztuki Dramatycznej i Muzycznej „Muza” z zadaniem propagacji Polskiej Kultury źródło

1912 - powstaje pierwsza drużyna skautowa na Białostocczyźnie, Nachum Zemach tworzy pierwszą żydowską grupę teatralną Habima, ukazuje się pierwszy numer "Gazety Białostockiej"

1915 - wycofujący się Rosjanie wywożą wyposażenie albo niszczą fabryki i obiekty strategiczne, pod zaborem niemieckim powstaje Polska Szkoła Elementarna Nr 1 w Białymstoku źródło

1918 - Powstanie Wielkopolskie, ochotnicy z Białegostoku, pod komendą Władysława Rozwadowskiego (późniejszego generała), przekradają się do Legionów

1918–1922 – Organizacje samoobrony w Białymstoku chroniły miasto przed atakami bolszewickimi i bandami rabunkowymi

1919 - Po odzyskaniu niepodległości miasto staje się ośrodkiem kultury, z pierwszymi instytucjami artystycznymi i wieloma stowarzyszeniami, wybucha Powstanie sejneńskie, oficjalne utworzenie Województwa Białostockiego, powstaje harcerski hufiec Białystok źródło

1919-1939 - rozwija się życie kulturalne Białegostoku źródło. Następuje rozwój szkolnictwa, różnych wyznań, wielu rzemiosł, instytucji państwowych i prywatnych

1923 - Występy operetek i oper z Krakowa i Wilna, podczas których zbierano pieniądze na pomnik Fryderyka Chopina w Warszawie

1924 - Występy w Białymstoku kabaretu „Qui pro Quo" z Hanką Ordonówną i Eugeniuszem Bodo

1924-1929 - niezwykle popularny Teatr Reduta - pod kierunkiem Juliusza Osterwy - występuje w całej Polsce w tym również w Białymstoku

1936 - siostry Helena, Zofia i Jadwiga Frankiewiczówny zakładają szkołę muzyczną źródło

1938 - Wzniesienie gmachu Teatru Miejskiego im. Marszałka Józefa Piłsudskiego

1940 - Warszawscy aktorzy - pod przewodnictwem Aleksandra Węgierki - osiedlają się w Białymstoku, rozpoczynając pierwszy sezon dramatyczny w nowym gmachu

1941-1944 - Ponownie rozkwita Podziemna Edukacja Polska (około 5 tys. ucznów, ~300 nauczycieli) źródło

1944 - Po wojennych zniszczeniach - Teatr Miejski wznowił działalność - prezentując pierwsze spektakle po wojnie. Wybucha Powstanie Warszawskie.

1945 - Archidecezjalne Wyższe Seminarium Duchowne przeniesione z Wilna do Białgostoku (pierwsza wyższa uczenia Białegostoku) pod kierunkiem Arcybiskupa Romualda Jałbrzykowskiego - przywraca rozwój szkolnictwa Wyższego w mieście

1945-1950 - Europa w cieniu Jałty. Ekspatriacja z Wilna, Lwowa i okolic źródło

1950 - Teatr Dramatyczny otrzymuje imię Aleksandra Węgierki, a gmach staje się oficjalnym ośrodkiem kultury w Białymstoku

Czym jest czas? Tajemnicą - bo jest nierealny; a wszechpotężny.
T. Mann, Czarodziejska góra, 1953, tłum. polskie

1956 - Po odwilży Polskiej łagodzą się ograniczenia cenzury, co sprawia, że repertuar teatralny zyskuje na różnorodności

1966 - Dziady (Białostockie) w reżyserii J.Zegalskiego są wystawione na konferencji kierowanej przez K.Swinarskiego

1967 - powstaje Białostockie Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych źródło

1970 - Współpraca z teatrami z Petersburga, która prowadzi do wymiany artystycznej z Białymstokiem

1973 - na Festynie Dożynkowym odbywają się występy teatru ulicznego na placu Kościuszki

1974 - K. Swinarski pod wpływem Dziadów udziela wywiadu "Słowa prawdziwe i kłamliwe" źródło

1977 - Festiwal Lalkarzy, gdzie udział wzięła ponad setka artystów - w tym wielu zagranicznych

1983 - Festiwal Teatru Niezależnego gromadzi artystów z regionu oraz gości z Wilna, promując niezależną twórczość teatralną

1984 - Męczeństwo ks. Jeżego Popiełuszki. Przewiezienie ciała po przebadaniu w prosektorium Akademii Medycznej z Białegostoku do Warszawy

1987 - Nowa wielka emigracja artystów polskich (także z Białostocczyzny). Symbol wewnętrznej oraz zewnętrznej emigracji: Z. Krauze, Rzeka podziemna (Metz, Francja) źródło

1989 - Po upadku komunizmu Teatr Węgierki otwiera się na współpracę międzynarodową, realizując pierwsze projekty z Zachodem, co wzbogaca kulturalną ofertę miasta

1991 - wizyta Papieża Jana Pawła II w Białymstoku (w czasie tej wizyty Ojciec Święty ogłosił powstanie archidiecezji białostockiej) źródło. Wzniesienie pomnika ks. Jerzego Popiełuszki przed Katedrą. Odbywa się Festiwal Teatru Europejskiego.

1994 - pierwsza edycja Ogólnopolskiego Konkursu Młodych Dyrygentów im. Witolda Lutosławskiego w Filharmonii Białostockiej

1995 - założenie Związku Szlachty Polskiej, mający ideowe początki z roku 1859

1999 - Festiwal Teatru Dziecięcego, w którym biorą udział zespoły z regionu. Wspiera on rozwój młodej publiczności i angażuje dzieci w sztukę.

2003 - Festiwal Teatru Współczesnego przyciąga artystów z Polski i zagranicy

2005 - połączenie Filharmonii Białostockiej i Opery w instytucję o nazwie Opera i Filharmonia Podlaska im. Stanisława Moniuszki - Europejskie Centrum Sztuki w Białymstoku

2007 - chwilowe odwołanie imienia Węgierki z nazwy Teatru staje się przyczyną protestów artystów i mieszkańców Białegostoku, manifestujących swoje przywiązanie do tradycji. rozpoczyna się Festiwal Wschód Kultury / Inny Wymiar

2009 - Festiwal Piosenki Literackiej „W żółtych płomieniach liści” im. Łucji Prus

W żółtych płomieniach liści
Brzoza dopala się ślicznie.
Grudzień ucieka za grudniem,
Styczeń mi stuka za styczniem.
Wśród ptaków wielkie poruszenie,
Ci odlatują, ci zostają,
Na łące stoją jak na scenie -
Czy też przeżyją, czy dotrwają?
...
W żółtych płomieniach liści (fragment), słowa: A. Osiecka, muzyka: A. Zieliński (Skaldowie)
wykonanie: Łucja Prus źródło

2012 - Premiera "Strasznego Dworu" w Operze i Filharmonii Podlaskiej im. Stanisława Moniuszki źródło

2013 - Z okazji Roku Lutosławskiego, w Muzeum Przyrody w Drozdowie, odbywa się konferencja „Portret rodzinny Witolda Lutosławskiego”źródło

2021 - Rozpoczęcie remontu gmachu Teatru Dramatycznego - będącego inwestycją finansowaną z budżetu miasta i państwa

2023 - Otwarcie Archiwum Cyfrowego Teatru Dramatycznego - z udziałem artystów i historyków - co umożliwia digitalizację lokalnej historii teatralnej

2024 - 80-lecie wskrzeszenia Związku Harcerstwa Polskiego w Białymstoku ( 1944 – 1945 )

2025 - Międzynarodowy Festiwal Teatrów Lalek dla Dorosłych „Metamorfozy Lalek”

2026 - Rok Stanisława Staszica. Uniwersalne znaczenie jego pracy i twórczości.

2026 - Odbywa się Festiwal Witolda Lutosławskiego “Łańcuch XXIII” źródło

Współczesność i echa...

Szkoły wyższe Białegostoku i okolic

Muzea Białegostoku i okolic

Towarzystwa Kulturalne Białostocczyzny Styczeń 2026

Teatry Białegostoku Styczeń 2026
- Białostocki Teatr Lalek
- Teatr Dramatyczny im. Al. Węgierki
- Towarzystwo „Wierszalin” Teatr
- Białostocki Teatr Tańca
- Opera i Filharmonia Podlaska
- Teatr K3 – niezależny teatr dla dzieci i młodzieży
- Białostocki Teatr Komedialnia (nowy)
źródło

Lasy regionu:

Z kopią w ręku, ogromny w stalowym szyszaku,
Raz w raz głowę ku niebu podnosząc wyniośle,
Jechał nocą przez Paryż de Gaulle na rumaku
A obok Sanszo Pansa truchcikiem na ośle.

Giermek zerka na sklepy, o sukniach coś prawi,
O perfumach wonniejszych od pysznych bukietów,
A tamten ciągle patrzy, czy rychło się zjawi
Joanna, Napoleon lub któryś z Kapetów.

I mówi do pachołka: "Musi w tej godzinie
Powstać z grobu dziewica lub gwardzista stary,
Bo wszystko to, co widzisz, we mgle się rozpłynie,
Wszystkie cuda Wersalu, wszystkie Luwru czary.

Nie wierz uszom i oku, bo zawsze cię złudzi,
I zawsze czytaj z ręki i wróż z lotu ptaków"
I spiąwszy Rosynanta, odjechał od ludzi
By szukać za Paryżem - ostatnich wiatraków
wiersz Z La Manczy, Jan Lechoń, Poezje zebrane, 1995

Bibliografia (skrócona i uproszczona)

- R. Aftanazy, Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej, t.1-11, Ossolińscy 1991-1997 źródło
- T. Andrzejczyk, Natural regeneration of trees in the Bialowieza forest, Sylwan 162 2018
- A. Applebaum, Gułag, Świat Książki, 2013
- Archiwa miasta Białegostoku, etc...
- Arystoteles, Etyka nikomachejska, PWN, Warszawa 2007
- S. Askenazy, Rosja – Polska 1815–1830, Lwów, Warszawa 1907
- Archiwum Cyfrowego Teatru Dramatycznego im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku, strona https://archiwum.dramatyczny.pl/
- Z. Brodecki, A. M. Nawrot, Świątynia w cyberkulturze. Technologie cyfrowe i prawo w społeczeństwie wiedzy, WUG, Gdańsk 2007
- Z. Brodecki, wywiad LMM
- S. Barańczak, Określona epoka źródło
- S. Barańczak, Wiersze zebrane, Wydawnictwo A5, 2014
- Białostockie szlaki, strona ( Polski Wersal, Szlak Rodu Branickich, Szlak Białostockich Świątyń, etc) - oprac. w Regionalnym Oddziale PTTK w Białymstoku https://szlaki.bialystok.pl/
- Białostocczyzna - historia, czasopismo, Białostockie Towarzystwo Naukowe 1986-2002, nr 1-66 źródło
- Biuletyn Konserwatorski Województwa Podlaskiego, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Białymstoku 1995-2024, t.1-30 źródło
- D.Boćkowski, Na zawsze razem. Białostocczyzna i Łomżyńskie w polityce radzieckiej w czasie II wojny światowej (IX 1939 – VIII 1944), Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2005
- W. Bogusławski: Dzieła dramatyczne t. 1, Warszawa 1820
- H. Boukołowski, twórczość źródło
- W. Broniewski, Pamiętnik (1918-1922), PIW, Warszawa 1984
- H. Chocianowiczowa, K. Okulicz, F. Wysłouch (red.),Pamiętnik wileński, LTW, Łomianki 2010
- F. Chopin, dzieła
- Ciechanowiecki Rocznik Muzealny Tomy I-XXI, Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu, 2019
- M. Czajkowski, Legendy supraskie, Białystok 2003
- M. Czajkowski, Powrót smętka, Oficyna Wydawnicza STON 2 1997
- N. Davis, Heart of Europe: The Past in Poland’s Present, Oxford University Press, 2001
- Z. Dąbrowski, twórczość, źródło
- A. C. Dobroński, Białystok. Historia miasta - Zarząd miasta Białegostoku, wydania 1998, 2012, 2021 źródło
- M. Dolistowska, J. Szczygieł-Rogowska, J. Tomalska, Białystok nie tylko kulturalny. Okres powojenny. Lata 1944-46, Instytut Wydawniczy KREATOR 2008
- Ks. J. Dziekoński NAJJAŚNIEJSZA Wiersze kresowe, REDAKCJA ECHA POLESIA, Brześć–Lublin–Baranowicze 2010 źródło
- J. Dworakowski, W 80 – lecie wskrzeszenia Związku Harcerstwa Polskiego w Białymstoku ( 1944 – 1945 ) źródło
- K. Falińska, Ekologia roślin, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997.
- K. Falińska, Puszcza Białowieska: Zielonym szlakiem, Wydawnictwo Łuk, 1999.
- M. Falkowski, Ślachta. Historie z podlasko-mazowieckiego pogranicza, Czarne 2024
- S. Fałkowski, Szlagiery - inaczej, Brictius, Warszawa 1991
- E. Feliksiak, Antropologia literatury. Interpretacje i studia, Universitas TAiWPN, 2014
- M. Fuks, Z. Hoffman, J. Tomaszewski, M. Horn - Żydzi polscy - dzieje i kultura, Interpress, Warszawa 1982
- M. Goławski, Przewodnik po Białymstoku i okolicy. oprac. na podst. Jana Glinki, 1933 źródło
- O. Gordiejew artykuł Spacer teatralny ulicami Białegostoku rozpoczął Międzynarodowy (ty)Dzień Teatru, Białystok 2025, źródło
- A. Grzywacz, Prof. Minister, Pomnikowe drzewa w Rezerwacie Ścisłym Białowieskiego Parku Narodowego, Sylwan 162 2018
- A. Grzywacz, Prof. Minister, wywiad LMM
- Z. Herbert, Wiersze zebrane źródło
- L. Jabłonkówna, Aleksander Węgierko, PIW, Warszawa, 1968
- A. Jamróz, Wprowadzenie do prawoznawstwa, LexisNexis 2011
- A. Jamróz, Démocratie, hier et aujourd'hui, Temida 2, Białystok 1995
- P. Jasienica, Polska Jagiellonów, Wydawnictwo MG, 2023
- B. Jędrzejewska, B. Kosel, E. Pirożnikow, A. Kulbacka, W cieniu Puszczy Białowieskiej. Ilustrowany przewodnik po międzywojennych dziejach lasu, jego włodarzy i mieszkańców, Ośrodek Kultury Leśnej, Gołuchów 2022
- B. Jędrzejewska, W. Jędrzejewski, Ekologia zwierząt drapieżnych Puszczy Białowieskiej, PWN 2001
- J. Kadłubiski, profesor w Białynstoku, źródło
- Kalendarium dziejów Białegostoku, strona, Informator Białostocki źródło
- Kalendarz z lasu 2011/2012 - 2025/2026, strona, Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych, Warszawa 2025 źródło
- R. Kapuściński, Imperium, Czytelnik, 2016
- M. Kietliński, Dzieje Białegostoku w dokumentach archiwalnych, Prymat, 2006 źródło
- M.Kochanowski, K. Kościewic, Podlasie w literaturze – literatura Podlasia (po 1989 roku). Nowoczesność-regionalizm – uniwersalizm, Wydawnictwo Uniwersyteckie „Trans Humana”, Białystok 2012
- K. Korotkich, C. Kukla, Księga jubileuszowa: dzieje, ludzie, opowieści, UwB, Białystok 2022
- S. Kossak, Saga Puszczy Białowieskiej, Marginesy, Warszawa 2016
- E. Kowecka - Dwór Najrządniejszego w Polsce Magnata, Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa 1993
- E. Kozłowska-Świątkowska, Cały świat gra komedię : [50 lat Państwowego Teatru Dramatycznego im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku], Państ. Teatr Dramatyczny im. A. Węgierki, Białystok 1995
- Z. Krauze, Rzeka podziemna, Metz, Francja 1987 źródło
- Z. Krauze, wywiad LMM
- J. Lechoń, Poezje zebrane, ALGO 1995
- J. Leończuk, Podlasie w poezji antologia, Książnica Podlaska im.Łukasza Górnickiego, Białystok 2007 źródło
- A. Lechowski K. Szczebiot M. F. Zaniewska, Kilka odsłon teatru białostockiego, Teatr Dramatyczny im. Aleksandra Węgierki, Białystok 2018 źródło
- J. Liziniewicz, artykuł, Łoś niezgody, Gazeta Polska 2021, źródło
- J. Liziniewicz, artykuły, Puszcza sprywatyzowana, inne , Gazeta Polska 2021, źródło
- W. Lutosławski, twórczość źródło
- W. Lutosławski, wywiad LMM
- E. Łagunionek, Red. - Białostocki Teatr Lalek 1953-1983, KATW, Białystok 1985 źródło
- J. Ławski, A. Janicka, G. Kowalski, Ł. Zabielski, Pogranicza, Kresy, Wschód A IDEE EUROPY NAUKOWA SERIA WYDAWNICZA COLLOQUIA ORIENTALIA BIALOSTOCENSIA, Książnica Podlaska, Białystok 2013 źródło
- S. Łuniewski, GOSPODAROWANIE PUSZCZĄ BIAŁOWIESKĄ JAKO EKOSYSTEMEM PRZYRODNICZO CENNYM, Oficyna Wydawnicza Politechniki Białostockiej, Białystok 2023 źródło
- T. Mann, Czarodziejska góra, Czytelnik 1953 tłum. polskie
- J. Marchwiński, twórczość
- J. Marchwiński, wywiad LMM
- J. Mayen, O stylistyce utworów mówionych, Ossolińscy, 1972
- J. Mayen, O komunikatywności dziennika radiowego, Ossolińscy, 1981
- M. Melina, twórczość, źródło
- H. Mościcki - Białystok, zarys historyczny - oprac., Magistrat m. Białegostoku, Białystok 1933
- L. Majdecki, Historia ogrodów, PWN 2022
- L. Majdecki, wywiad LMM
- J. Maksymiuk, E. Piasecka, Maksymiuk na maksa, Świat Literacki, 2002
- J. Maksymiuk, twórczość, źródło
- W. Malewski, Dwadzieścia lat działalności bibliotek publicznych Białostocczyzny (1944-1964), "Rocznik Białostocki", 5, 1965 źródło
- A. Mickiewicz, dzieła
- S. Moniuszko, dzieła
- J. Milton, Raj utracony (fragment) źródło
- Muzeum Historyczne Oddział Muzeum Okręgowego w Białymstoku - Życie kulturalne Białegostoku w latach 1919-1939, Białystok, 1996 źródło
- Z. Naliwajek, La périodisation en histoire littéraire XVIIIe-XXe siècles, Uniwersytet Warszawski, 2006
- K. C. Norwid, Epos-Nasza źródło
- A. Nowak, Między nieładem a niewolą, Biały Kruk 2020
- K. Nowak i inni, Border militarization affects people’s interactions with nature in Białowieża Forest. Ambio, 54, 2025 źródło
- M. Olszewska, Ewy Madeyskiej walka literaturze demonami, artykuł w Podlasie w literaturze – literatura Podlasia (po 1989 roku)
- M. Olszewska, Konopnicka – raz jeszcze, Narodowe Centrum Kultury 2022
- M. Orłowicz, Przewodnik ilustrowany po województwie białostockim, Związek Popierania Turystyki Woj. Białostockiego, Białystok 1937
- E. Orzeszkowa, Nad Niemnem, Wydawnictwo MG, 2025
- K. Penderecki, Raj utracony – Sacra Rappresentazione, opera , Lyric Opera, Chicago, 1978
- Polski Słownik Biograficzny, strona źródło
- J.Piłsudski, dzieła
- Polskie Radio Białystok - Archiwum źródło
- Polskie Radio Warszawa 1-4 - Archiwum źródło
- K. Pomian – Muzeum. Historia światowa, T.1-3 , Warszawa 2023-2024
- H. Popławska, Wieczne powroty, Miniatura 2005
- H. Popławska, wywiad LMM
- Rada Języka Polskiego, Zasady pisowni i interpunkcji polskiej, Warszawa 2024, źródło
- W.S. Reymont, Chłopi, T.1-3, Bellona, 2019
- Rocznik Białostocki, czasopismo - Muzeum Podlaskie w Białymstoku 1961-2018 t.1-21 źródło
- M. Rodziewiczówna, Lato leśnych ludzi, MG, 2022 źródło
- Studia i materiały do dziejów miasta Białegostoku : praca zbiorowa. Białostockie Towarzystwo Naukowe 1968-2001 T.1-5 źródło
- Studia Podlaskie, czasopismo - Uniwersytet w Białymstoku 1990-2020 t.1-28 źródło
- M. Saganiak, Episteme jako zasada połączenia uniwersytetu ze światem, Prymat 2018 źródło
- M. Saganiak, M. Werner, M. Woźniewska-Działak, Ł. Kucharczyk (red), Społeczeństwo polskie dziś: samoświadomość – uznanie – edukacja, Wydawnictwo NCK i Wydawnictwo naukowe UKSW, Warszawa 2018
- M. Saganiak, Inwokacja do mowy polskiej w języku ojczystym, czyli samoświadomość języka, artykuł w Społeczeństwo polskie dziś...
- A. de Saint-Exupéry, Mały Książę, Wydawnictwo Olesiejuk, 2025
- K. Samusik; J. Samusik; E. Kozłowska-Świątkowska - Dwory i pałace Podlasia, Trans Humana, Białystok 2003
- T. Samojlik, B. Jędrzejewska, P. Daszkiewicz, Puszcza Białowieska w badaniach przyrodników 1721-1831, Semper 2001
- T. Samojlik, P. Daszkiewicz, B. Jędrzejewska, Puszcza Białowieska w pracach przyrodników i podróżników 1831–1863, Semper 2012
- L. Siemieński, Podania i legendy polskie, ruskie i litewskie, Księgarnia J. K. Żupańskiego, Poznań 1845 źródło
- H. Sienkiewicz, Trylogia - Ogniem i mieczem, Potop, Pan Wołodyjowski, wolnelektury.pl, źródło
- M. Siewniak, A. Mitkowska - Tezaurus sztuki ogrodowej - Wydawnictwo Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, Poznań 2021
- M. Siewniak, wywiad LMM
- D. Susskind, R. Susskind, Przyszłość zawodu. Jak technologia zmieni pracę ekspertów, tłum. Lidex, Warszawa 2019
- K. Swinarski, wywiad J. Niesiobędzkiego, Życie Literackie nr 29, Kraków 1974
- S. Staszic, Przestrogi dla Polski z teraźniejszych politycznych Europy związków i z praw natury wypadające, wolnelektury.pl źródło
- J. Szacki, Utopie, Wydawnictwo Iskry, 1968
- Z. Taranienko, Rozmowy o malarstwie, PIW, Warszawa 1987
- W. Tatarkiewicz, O doskonałości, PWN, 1976
- Teatr Dramatyczny im. Aleksandra Węgierki w Białymstoku, strona Międzynarodowy ty(Dzień) Teatru
- T. Torańska, Takie układy, Wielka Litera, 2019
- J. Tuwim, Kwiaty Polskie źródło
- Urząd miejski w Białymstoku, Katalog białostockich pomników, tablic pamiątkowych i miejsc pamięci narodowej źródło
- S. Wyspiański,Teatr mój widzę ogromny, Wiersze, fragmenty dramatyczne, uwagi, Kraków 1910
- S. Wyspiański, dzieła
- S. Zajczyk, Architektura barokowych bożnic murowanych w polsce. Biuletyn naukowy ZAP, Warszawa 1933
- S. Zajczyk, Bożnice drewniane na terenie woj. białostockiego, woj. białostockie, przeszłość i zabytki, Białystok 1929
- J. Zachwatowicz, Architektura polski XIXw. ZAP, pol. Warszawa 1952
- A. Zielińska, Teatr Poezji (artykuł), Kurier Poranny nr.185 2013 źródło

Określona epoka

Żyjemy w określonej epoce, taka
jest prawda, nieprawda,
i innej prawdy nie ma.
Określona epoka - Barańczak Stanisław źródło

Bema pamięci żałobny-rapsod

— Czemu, cieniu, odjeżdżasz, ręce złamawszy na pancerz,
Przy pochodniach, co skrami grają około twych kolan? —
Miecz wawrzynem zielony, gromnic płakaniem dziś polan,
Rwie się sokół i koń twój podrywa stopę jak tancerz.
...
I powleczem korowód, smęcąc ujęte snem grody,
W bramy bijąc urnami, gwizdając w szczerby toporów,
Aż się mury Jerycha porozwalają jak kłody,
Serca zmdlałe ocucą, pleśń z oczu zgarną narody.
. . . . . . . . . . . . . . . .
Dalej — dalej — —
Bema pamięci żałobny-rapsod (fragment), Cyprian Kamil Norwid, 1851, źródło
Wykonanie Czesław Niemen źródło

Fragment wywiadu

Ale świadomość romantyków była większa od słów, które kreślili.
Romantycy pozostawiali po sobie często scenariusze, partytury utworów,
o których nie wiedzieli, gdzie i jak będą wystawiane...
K. Swinarski, Życie Literackie nr 29, Kraków 1974 źródło